زندگی به وقت زلزله هفت ریشتری...

15 سال قبل ساعت پنج و 26 دقیقه صبح زمین در شهر بم حدود 12 ثانیه و با بزرگی 6.6 ریشتر لرزید و این سرآغازی برای یکی از بزرگترین فاجعه های انسانی در ایران طی چند دهه اخیر بود. زلزله ای که بر اساس آمار رسمی حدود 30 هزار و بر اساس آمارهای غیررسمی حدود 50 هزار کشته و ده ها هزار بی خانمان داشت.

زندگی به وقت زلزله هفت ریشتری...

به گزارش خبرنگار خبرنگاران، این زلزله تلنگر و هشداری برای کل ایران بود و از آن موقع سالروز زلزله پنجم دی ماه بم به عنوان روز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی در تقویم ایران نامگذاری شد. شاید عامل این نامگذاری آن بود که با یک زلزله 6.6 ریشتری که شاید در خیلی از کشورهای دیگر جهان حتی یک دیوار هم ترک برنمی دارد، در ایران هزاران خانه در بم خراب شد و چند ده هزار نفر جان خود را از دست دادند.

این در حالی است که در فیلم هایی که همه ما در فضای مجازی از زلزله های ژاپن و دیگر کشورهای زلزله خیز می بینیم حتی با زمین لرزه های هفت و هشت ریشتری هم ساختمان ها بدون آنکه ذره ای آسیب ببینند، آزادانه در هوا تکان می خورد و دوباره به حالت اول بر می گردد.

در شرایطی که در ایران با یک زلزله چهار یا پنج ریشتری مردم چند شبانه روز را در پاک ها و در چادر یا اتومبیل خود می خوابند، اما در کشورهای پیشرفته با زلزله های خیلی بزرگ مردم نه فرار می نمایند و نه از ساختمان ها بیرون می آیند، چون به ایمنی آن اطمینان دارند.

آنچه که مسلم است و بارها بر آن تاکید شده این است که حتی در پیشرفته ترین کشورهای جهان تاکنون دانش بشر نتوانسته زمان، مکان و بزرگی دقیق یک زلزله را پیش بینی کند، اگرچه گاهی گمانه زنی هایی درباره احتمال وقوع زلزله در یک منطقه انجام می گردد.

و نکته مسلم دیگر اینکه کشور ایران که ما در آن زندگی می کنیم یکی از زلزله خیزترین کشورهای جهان است، کشوری که سابقه زلزله های بزرگ با کشته های فراوان از زلزله 7.4 ریشتری سال 69 رودبار و منجیل با حدود 40 هزار کشته، زلزله 6.6 ریشتری سال 82 بم با 30 تا 50 هزار کشته، زلزله سال 41 بوئین زهرا با 20هزار و در نهایت زلزله 7.3 ریشتری آبان 96 سرپل ذهاب با بیش از 600 کشته و صد هزار آواره را دارد.

هر چند سال یکبار چنین زلزله های مخرب و مرگباری در یک نقطه از ایران تکرار می گردد و قابل پیش بینی و مقابله هم نیست.

در چنین شرایطی که کاری در برابر زلزله ها از دست ما برنمی آید باید یاد بگیریم ما هم مانند ژاپن، فیلیپین و دیگر کشورها با زلزله زندگی کنیم و دیگر از ترس تخریب ساختمان ها از خانه بیرون نزنیم و لازمه این کار مقاوم سازی ساختمان ها و رعایت استانداردهای ساخت و ساز است.

بافت فرسوده محل فاجعه های انسانی در زلزله

اگرچه در اکثر ساخت و سازهای جدید سازندگان موظف به رعایت استانداردها هستند، اما هنوز تعداد زیادی واحد قدیمی و فرسوده در ایران وجود دارد که همیشه در بلایای طبیعی بیشترین آمار کشته و مجروح و تخریب مربوط به آنها است. خصوصا در شهرهای بزرگ که بخشی از بافت آنها قدیمی است از جمله تهران، مشهد و اصفهان. جمعیت زیادی در چنین بافتی زندگی می نمایند که در صورت بروز زلزله یک فاجعه انسانی را رقم خواهد زد.

در کرمانشاه نیز وسعت بافت فرسوده که در برابر زلزله ایمنی لازم را ندارد زیاد است و در زلزله آبان سال گذشته که با بزرگی 7.3 ریشتر در حوالی ازگله رخ داد بیشترین آسیب و وسعت تخریب مربوط به همین بافت و روستاهایی بود که خانه های آن از جنس گل و بدون داشتن مقاومت لازم بود.

در عین حالی که برخی از خانه های محکم و تازه ساز که ضوابط ساخت و ساز به خوبی در آنها رعایت شده بود هیچ آسیبی ندیدند، اما نزدیک به 100 هزار خانه غیرمقاوم تخریب و یا آسیب جدی دید. حتی در مناطق شهری هم بیشترین آسیب مربوط به ساختمان های مناطق حاشیه شهر و یا محلات ضعیف بود که به خوبی بنا نشده بودند که از جمله آن می توان به ساختمان های محله فولادی سرپل هاب اشاره نمود.

بنا به گفته رئیس ستاد بازسازی مناطق زلزله زده استان کرمانشاه، در زلزله سال گذشته 35 هزار واحد در مناطق شهری و روستایی احداثی نوع اول و دوم بود، به گونه ای که می توان گفت این واحدها کاملا تخریب شده بودند و یا آنقدر آسیب جدی دیدند که امکان تعمیر آنها وجود نداشت.

رضا خواجه ای اضافه کرد: در مناطق روستایی 17 هزار و 900 واحد تعمیری روستایی شناسایی شده است. تعداد واحدهای تعمیری شناسایی شده در مناطق شهری که بر اثر زلزله آبان سال 96 آسیب دیدند نیز 42 هزار مورد بوده است.

نمره 20 واحدهای مقاوم شده در برابر زلزله

حالا با گذشت بیش از یکسال تعداد قابل توجهی از منازل آسیب دیده بازسازی شده و خانه ها جدید که بر اساس استانداردها ساخته شده مقاومت خوبی در برابر زلزله داشته است. طی یکسال اخیر در کرمانشاه زلزله هایی با بزرگی 5.9 و حتی 6.4 ریشتر را تجربه کردیم که هر کدام از آنها به نوبه خود یک زلزله بزرگ بود، اما ساختمان های تازه ساز مقاومت خوبی در برابر این زلزله ها نشان دادند و این امر بیانگر اهمیت ساخت و ساز مقاوم است.

به گفته رئیس ستاد بازسازی مناطق زلزله زده کرمانشاه در زلزله 5.9 ریشتری که 31 تیر سال جاری رخ داد واحدهایی که تازه بازسازی شدند مقاومت خوبی نشان دادند و فقط 101 واحد فرسوده روستایی که شاید بنیان انها از زلزله اصلی سست شده بود مقداری آسیب دید.

وی اعلام نمود: در زلزله 6.4 ریشتری 4 آذر نیز واحدهای بازسازی شده هیچ آسیبی ندید و تمام 250 واحدی که نیازمند تعمیر بودند از واحدهای قدیمی و روستایی استان بودند.

نمره رد برخی سازه های دولتی

نکته دیگری که باید به آن توجه کرد این است که ساخت و سازها فقط به خانه های مردم محدود نیست. در جریان زلزله 7.3 ریشتری سرپل ذهاب برخی ساختمان های دولتی که باید در شرایط حساس محل امن و سرپناه مردم باشد خصوصا مراکز حیاتی مانند بیمارستان ها به هیچ عنوان مقاومت خوبی نداشت.

بیمارستان سرپل ذهاب، بیمارستان تازه ساز اسلام آباد غرب و مسکن مهر سرپل ذهاب که به نوعی به نماد ویرانی این زلزله تبدیل شده بود همگی جزو نخستین بناهای آسیب دیده بودند. سازه هایی که میلیاردها تومان از بودجه دولت صرف آن می گردد، بدون اینکه اصول ایمنی در آنها رعایت گردد.

طبیعی است که وقتی ساختمان های دولتی مقاومت خوبی در برابر بلایا ندارد نمی توان انتظار همکاری جدی از مردم داشت، زیرا ساختمان های دولتی باید پیشتاز مقاوم سازی باشند.

جای خالی بیمه در بار مالی زلزله

نکته دیگری که درباره زلزله باید مورد توجه قرار گیرد بار مالی این حادثه است. بنا به گفته مسئولین دولت در زلزله کرمانشاه رقمی معادل یازده هزار میلیارد تومان هزینه نموده که رقم بسیار بزرگی است. در کمتر کشوری بعد از زلزله به مردم یاری های بلاعوض پرداخت نمی گردد، بلکه مردم با آینده نگری که دارند خانه ها، کسب و کار، خودرو و هرآنچه که دارند را در برابر حوادث بیمه می نمایند.

متاسفانه در زلزله کرمانشاه منازل آسیب دیده بیمه شده تعداد قابل توجهی نداشت و این یعنی مردم باید بیشتر به سمت بیمه بروند و این فرهنگ بین همه نهادینه گردد. قرار نیست تمام خسارت های یک زلزله را دولت و یا بانک ها جبران نمایند و این امر باید در کشور زلزله خیزی مانند ایران مورد توجه قرار گیرد.

حالا با گذشت یکسال از زلزله آبان 96، بیش از شش هزار لرزه در کرمانشاه به ثبت رسیده و تعداد لرزه ها از ابتدای سال جای نیز بیش از 3500 مورد بوده که تعدادی از آنها بزرگی بیش از پنج ریشتر داشتند و هر کدام یک زلزله مخرب به حساب می آیند.

در سراسر ایران هم وضعیت به همین گونه است و روزانه چند صد زلزله توسط دستگاه های لرزه نگار ثبت می گردد که بزرگی و تعداد و پراکندگی آنها بر روی سایت موسسه ژئوفیزیک قابل توجه است. زلزله ممکن است چند دقیقه دیگر و یا چند سال دیگر رخ دهد، بزرگی آن سه ریشتر یا 7.5 ریشتر باشد و همه اینها در تمامی نقاط ایران احتمال دارد.

به جای اینکه سناریوهای زلزله را ترسیم کنیم و مثلا بگوییم تهران بعد از زلزله شبیه آخرالزمان می گردد و یا کدام قسمت ها خطر بیشتری دارد و یا کجا احتمال زلزله کمتر است، بهتر است در درجه اول یاد بگیریم در کشوری که بخش عمده مساحت آن روی کمربند زلزله و گسل های فعال است، با زلزله زندگی کنیم.

برای این منظور اول باید ساخت و سازها را مقاوم کنیم و در وهله اول نیز دولت باید پیشتاز این موضوع باشد. به امید آنکه روزی از ایران هم فیلم هایی در فضای مجازی منتشر گردد که در شهرهای بزرگ در حالیکه زمین هفت ریشتر می لرزد، همه مردم با آسودگی در منازل خود می مانند و ساختمان ها لرزه های عظیم زمین را به خوبی و بدون اسیب دفع می نمایند.

گزارش از: فاطمه کمانی، خبرنگار خبرنگاران منطقه کرمانشاه

منبع: خبرگزاری ایسنا

به "زندگی به وقت زلزله هفت ریشتری..." امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "زندگی به وقت زلزله هفت ریشتری..."

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید